خواجه‌نصيرالدين از توجّهات خان مغول و اعتماد او ، نهايت استفاده را به نفع فضل و فرهنگ تمّدن ميهن اسلامى خود نمود و به بهانه تكميل رصدخانه ، حوزه عظيمى را با حضور دهها تن از دانشمندان ترتيب داد و عالمانى از اكناف ممالك اسلامى و غير اسلامى از جمله : علامه‌قطب‌الدين شيرازى ، محىالدين مغربى ، فخرالدين مراغى ، نجم‌الدين دبيران ، كاتبى قزوينى ، مؤيدالدين دمشقى و . . . را گردهم آورد . به اين ترتيب حوزه بزرگى را تشكيل داد كه دانش پژوهان از هر سو آنجا را قصد مىنمودند . او در پر ثمر ساختن حوزه علمى فلكى ، يكى از بزرگ‌ترين كتابخانه‌هاى جهان را با بيش از چهارصد هزار جلد كتاب بوجود آورد ، و كتاب‌ها و دانشمندان را از انهدام و انقراض و قتل و نابودى نجات داد و اين يكى از بزرگ‌ترين حوزه‌هاى علمى آن روز بود كه آثار و فوايد بسيار دامنه‌دارى را در جهان اسلام در برمىداشت و طلّاب فراوانى را تغذيه فكرى مىنمود . 2 - حوزه علمى ربع رشيدى پس از حوزه نصيرى كه به اعتبار رصدخانه در مراغه بوجود آمده بود ، يكى ديگر از بزرگ‌ترين حوزه‌هاى نصيرى علمى در عهد ايلخانان ، تأسيسات ربع رشيدى يا « شهرك ربع‌رشيدى » در اطراف تبريز بود كه به قول مستوفى در نزهةالقلوب ، شهركى بود كه خواجه‌رشيدالدين فضل‌الله پسر عمادالدوله ابوالخير و نواده موفق‌الدوله همدانى ، وزيرحكيم و طبيب و مورّخ و اديب ايلخانان ، غازان‌خان ، سلطان‌محمد خدابنده و سلطان‌ابوسعيد ( 645 - 718 ق . ) در نزديكى تبريز و به ضميمه مدارس دارالشفاء دارالسيادة و محلّات بسيارى جهت سكونت طلّاب علوم دينى ساخته بود و موقوفات هنگفتى را جهت اداره آن معين داشته بود كه تنها يك رقم از موقوفات آن پانصد گلّه و هر گلّه مشتمل بر پانصد رأس گوسفند بود . « 1 » 3 - حوزه علمى شنب‌غازان سومين حوزه علمى و دانشگاه آذربايجان در عهد ايلخانيان ، « حوزه علمى شنب‌غازان » تبريز بود كه از نظر زمان و از بعد تاريخى و علمى همسو با ربع رشيدى محسوب مىشود . اسلام آوردن محمودخان غازان كه در همان سال به پادشاهى رسيده بود ، نور شادى بخش

--> ( 1 ) - - رجوع شود به « كتابشناسى ربع رشيدى و خواجه رشيدالدين فضل‌الله » ، هادى هاشميان ، تبريز ، مهدآزادى ، 1387 . .